Self Help

Πραγματικά θεωρώ όλα αυτά τα βιβλία αυτοβελτίωσης αποκρουστικά. Είναι μια μόδα των τελευταίων ετών (ή μάλλον δεκαετιών από ό,τι διαβάζω) που διεκδικεί σταθερά την πρώτη θέση σε όλα τα ράφια των μοντέρνων βιβλιοπωλείων, ακόμα και σε ορισμένα μεγάλου κύρους, όπως η Πολιτεία.

Ο τομέας της αυτοβελτίωσης είναι εγγενώς εγωιστικός και κουμπώνει υπέροχα με τις σημερινές αξίες της κοινωνίας μας. Πρέπει να διαβάσεις κάτι εύπεπτο, με μεγάλη γραμματοσειρά και βραχυπερίοδο λόγο. Το βιβλίο είναι σαν μια επένδυση. Δεν θέλεις να αφιερώσεις πολύ χρόνο για αυτό και πρέπει οπωσδήποτε να έχεις return on investment με τρόπο που θα φανεί άμεσα στην οικονομική ή συναισθηματική σου ζωή.

Για μένα αυτός που διαβάζει self help βιβλία, δεν διαβάζει. Τα κείμενα είναι φτωχά και από άτομα που δεν έχουν σχέση με τον λογοτεχνικό κόσμο. Για παράδειγμα ο κ.Ξενάκης έχει σπουδάσει οικονομικά ενώ έχει μάλλον περίεργες προτιμήσεις βιβλίων (the little book of happiness).

Το καλύτερο που θα μπορούσαμε να πούμε είναι ότι είναι «λαϊκός», αλλά ούτε αυτό ισχύει στην περίπτωσή του (επιχειρηματίας αν και αποτυχημένος). Για να γράψει και να διαθέσει κάποιος ένα τέτοιο βιβλίο, βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα καλή θέση (πώς άλλωστε πείθεις τον εκδοτικό οίκο να το εκτυπώσει; Με τι κεφάλαιο; ). Στην πραγματικότητα δηλαδή, το ελαφρυντικό της λαϊκότητας σπάνια ισχύει.

Μοντέρνα Φιλοσοφία

Στην πραγματικότητα για αυτό ακριβώς πρόκειται, ένα είδος φιλοσοφίας.

Αυτό το «φιλοσοφικό κίνημα» έχει στραμμένο το βλέμμα του στο προσωπικό συμφέρον (πώς θα γίνω εγώ καλύτερος) και όχι στην εξήγηση του κόσμου και των αιωνίων ερωτημάτων.

Η φιλοσοφία αυτή δεν χτίζει σε κάτι παλιότερο, όπως έκανε ο Ζαρατούστρας στο έργο του Nietzsche. Δεν θέτει υπαρξιακά ερωτήματα ούτε θυμίζει το συγκεκριμένο έπος στην γραφή. Μοιάζει περισσότερο με manual ενός πλυντηρίου ρούχων αφού δεν διεγείρει απαραίτητα την σκέψη, αλλά θυμίζει κάποια μικροπράγματα που μπορούμε να εφαρμόσουμε στην καθημερινότητά μας (να πίνουμε νερό, να είμαστε ευγενικοί και τα γνωστά).

Σας θυμίζει κάτι αυτό; Εμένα προσωπικά μου μοιάζει πολύ με την αγία γραφή. Αν και τα δύο κείμενα γράφτηκαν για άλλους λόγους, αλλά καταλαβαίνετε… Η μάζα φαίνεται να θέλει εντολές σε μορφή συμβουλών. Ίσως η στροφή προς τα self help είναι απόρροια της πτώσης του χριστιανισμού, ίσως και όχι.

Είναι φτωχά κείμενα, φτιαγμένα για όλους. Μπορεί η ποιοτική λογοτεχνία να έχει μια κρυμμένη αριστοκρατία μέσα, δεν είναι για την μάζα. Τα self help είναι αυτό που επέλεξε η μάζα, εκείνη που αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του σημερινού κοινοβουλευτισμού.

Χάος λίγο οι σκέψεις εδώ αλλά ελπίζω να βγάζουν νόημα.

Ξενάκης

Και τώρα πάμε σε κάτι πιο χειροπιαστό, σε μια αναφορά του «8 Μέρες Μέσα».

Ο Ξενάκης σε ρόλο Επίκτητου (τον οποίο μάλιστα αναφέρει στην αρχή, άρα έχει μια στοιχειώδη επαφή με τους αρχαίους) μας πετάει μια σειρά από συμβουλές, με το κάθε κεφάλαιο να είναι αφιερωμένο και σε ένα δίδαγμα.

Το υπόβαθρο είναι το εξής: Ο Ξενάκης συλλαμβάνεται για οφειλές στο δημόσιο (allegedly από εκείνον, δεν χρωστούσε στους εργαζόμενούς του) ύστερα από την χρεοκοπία της διαφημιστικής του εταιρείας (γιατί πάντα οι γκουρού είναι αποτυχημένοι;).

Ενδιαφέρον έχει το πόσο ειλικρινής είναι, αναφερόμενος στην προσπάθειά του να αποφύγει την σύντομη σύλληψή του, μήπως και γλιτώσει την 8ήμερη φυλάκισή του. Τελικά τον πιάσανε αιφνίδια, μια μέρα που είχε βγει για πέντε λεπτά έξω από το σπίτι του.

Έτσι λοιπόν καταλήγει στη ΓΑΔΑ και μας παρουσιάζει την ζωή του εκεί, περνώντας μηνύματα φυσικά.

Ο σύγχρονος Ιησούς Χριστός με μαθητές του, τους συγκρατούμενούς.

Λόγος

Κάτι που μου έκανε πολύ εντύπωση ήταν ο λόγος του.

Ο Ξενάκης είτε από αμάθεια είτε θέλοντας να φορτίσει συναισθηματικά το κείμενο, επιλέγει να γράφει όπως κάνει ο κόσμος στο twitter/substack/linkedin και τα γνωστά. Αν δείτε την εικόνα κάτω θα καταλάβετε το corporate speech. Σαν να μην μπορεί ο κόσμος να αρθρώσει πάνω από δέκα λέξεις σε μία πρόταση.

Κακός Λόγος
Τουιτερίστικο Ποστ με Βραχυπερίοδο Λόγο

Παράδειγμα: «ΠΟΤΕ ΜΗ ΧΑΝΕΙΣ το χιούμορ σου. Ποτέ. Και ΜΕΣΑ; Ειδικά ΜΕΣΑ»

Μάλλον έχει εξασκηθεί από τέτοιου είδους αναρτήσεις. Πάντως είναι σίγουρα περίεργο να βλέπει κανείς τέτοιο γράψιμο σε βιβλίο, σε φυσική μορφή. Ακόμα και ο Πανούσης έδειχνε μια μεγαλύτερη εντιμότητα στον τρόπο γραφής, αν εξαιρέσουμε το λεξιλόγιο.

Γνωρίζω ότι το κάνει για την συναισθηματική φόρτιση, με κάθε τελεία νιώθει κανείς ένα μπαμ, που μπορεί να τον κάνει πιο μεταδοτικό. Αλλά αν όλο το κείμενο είναι έτσι, τι καταφέρνεις; Έχει βάλει όλο το κείμενο σε bold.

Παράλληλα το κάθε κεφάλαιο είναι κατά μέσο όρο 2-3 σελίδες, σαν να υπήρχε όριο λέξεων, όπως στο twitter, για το μέγεθος του κειμένου που μπορεί να γράψει. Τα κεφάλαια φαντάζουν απλά ποστ σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, φτιαγμένα για άτομα με μικρό attention span.

Επιπλέον μικροπαρατηρήσεις είναι η χρήση ακατάλληλων για εμένα λέξεων, όπως «σκατά» ή «κωλότσεπη». Απλά δεν μου αρέσει να τις βλέπω γραμμένες σε κείμενο casually, αλλά γούστα είναι αυτά.

Περιεχόμενο

Το βιβλίο βγαίνει «in one sitting» που λέμε και στην Βούλα. Εγώ το πήρα σε δόσεις επί τρεις ημέρες, λίγο λίγο, όπως τρώω τις φακές που έχουν μείνει δύο μέρες στο ψυγείο για να μην πεταχτούν.

Πραγματικά νιώθω ότι δεν κέρδισα τίποτα. Θυμήθηκα ότι πρέπει να είμαι ευγνώμων για το τι έχω, αλλά τύχαινε να ήμουν την στιγμή που το διάβασα. Τα άλλα αχρείαστα. Δεν ξέρω βέβαια πόσο περισσότερο ευγνώμων θα ήταν και ο αναγνώστης αν είχε σπίτι στο Πανόραμα.

Ξεκαρδιστικά τα κεφάλαια «πιες νερό», «κάνε μπάνιο», «έχε χιούμορ» και «σεβασμός στις γυναίκες». Να’χαμε να λέγαμε κατάσταση. Ποτέ δεν περίμενα να διαβάσω «reminder to stay hydrated» σε βιβλίο. Είναι τόσο ανόητο.

Ασχολίαστο το περιεχόμενο… δεν έχω κάτι να πω. Πράγματα που έχω ακούσει διακόσιες φορές και είναι mainstream, να επαναλαμβάνονται. Το βιογραφικό μέρος του βιβλίου είχε περισσότερο ενδιαφέρον για εμένα.

Προχειρότητα

Κάποια μέρη του βιβλίου χτύπησαν περισσότερο συναγερμό.

Για παράδειγμα στο κεφάλαιο «κάτι μάθαμε και σήμερα» επαναλαμβάνει το γεγονός ότι άλλαζε κάλτσες δύο με τρεις φορές την ημέρα, κάτι για το οποίο είχε αναφερθεί εκτενώς μόλις πενήντα σελίδες πριν. Κάτι τέτοιο φανερώνει μια προχειρότητα…

Παράλληλα στην σελίδα 35 του βιβλίου, αποφασίζει να χρησιμοποιήσει em-dashes αντί για παρενθέσεις. Αυτά τα σημεία στίξης τα χρησιμοποιεί σχετικά σπάνια στο βιβλίο. Γενικά υπάρχει μια ασυνέπεια, το ξέρω ότι είναι πολύ λεπτομέρεια αυτό, αλλά μου έκανε αρνητική εντύπωση.

Αν κατάλαβα καλά από τα τελευταία κεφάλαια το βιβλίο βγήκε σε σαράντα μέρες. Μπορεί να έγραφε ένα κεφάλαιο την ημέρα, 2-3 σελίδες σημειώσεις.

Γνώμη για τον Ξενάκη

Ο Στέφανος Ξενάκης μου φάνηκε αλαζονικός. Στο βιβλίο του δεν ήταν λίγες οι φορές που αναφέρθηκε στην φήμη του, τα δημοσιεύματα που βγήκαν σχετικά με το γεγονός αλλά και το δέος που νιώθει ο κόσμος βλέποντάς τον στον δρόμο ή στην φυλακή. Έχει μεταφραστεί σε 31 (31 çekmek…) γλώσσες παρακαλώ πολύ (το άκουσα αρκετές φορές αυτό, στο βιογραφικό σημείωμα, στο βιβλίο αλλά και σε άρθρα)! Όπως ανέφερε και εκείνος, η μισή Ελλάδα ασχολούταν με την φυλάκισή του.

Άξεστα τα σχόλια και περί φιλανθρωπικής δράσης (στην Αμυμώνη) της μητέρας του (ίσως εκείνη τον ανάγκασε να το βάλει αυτό) που δεν ταίριαζαν καθόλου με το κείμενο και μπήκαν βεβιασμένα. Πέρα από αυτό ο Ξενάκης ανέφερε και τις ΔΡΑΣΕΙΣ στο κελί, με την συλλογή καπακιών από πλαστικά παρακαλώ μπουκάλια για την κατασκευή ενός αναπηρικού αμαξιδίου. Άφθονη φιλανθρωπία από την οικογένεια Ξενάκη.

Στο βιβλίο, ο ίδιος αναγνώρισε στον εαυτό του έντονο στρουθοκαμηλισμό κάτι που επιβεβαιώνεται από τις πράξεις του. Μέχρι τελευταία στιγμή θεώρησε την φυλάκισή του άδικη, ένα inconvenience που μπορούσε να αποφευχθεί αν κρυβόταν περισσότερο.

Πιστεύει ότι ο κόσμος τον «έφαγε» μόλις φυλακίστηκε για χρέη ενώ εκείνος ήταν απλά ένα θύμα της κρίσης.

Στην πραγματικότητα κανείς δεν νοιάζεται τόσο για εκείνον. Τα βιβλία του θα είναι εφήμερα.